Vrijwel alle scholen voor het primair onderwijs kunnen jaarlijks deelnemen aan een schoolschaaktoernooi. Tijdens deze toernooien spelen scholen in eerste instantie om een regionaal kampioenschap. Vervolgens spelen de beste van diverse regio's voor een provinciaal kampioenschap en uiteindelijk spelen de beste om het landelijk schoolschaakkampioenschap. Deze toernooien worden meestal georganiseerd door lokale schaakclubs en de finale door de schaakbond.

Het lokale schoolschaaktoernooi is dus het schaaktoernooi waar iedere school uit het primair onderwijs aan kan deelnemen en waarvan de organisatie veelal in handen is van een plaatselijke schaakvereniging. Zowel de benadering van de diverse scholen als van de diverse organiserende schaakverenigingen is heel verschillend. Er zijn scholen die het heel serieus nemen en zelfs vooraf trainen, er zijn scholen waar het hele jaar al schaaklessen worden gegeven, maar ook scholen waar deelname afhangt van een actieve ouder, of waar slechts enkele weken voorafgaand aan het toernooi naar schaken wordt gekeken. Kortom: heel diverse, waarbij de ene school prestatiegericht is en de andere school alleen voor de ervaring van deelname gaat en het vooral heel leuk moet zijn. Ook de benadering van de organiserende schaakverenigingen loopt op deze wijze uiteen.

Uit eigen ervaring weet ik dat er vele regio's zijn waar jaren achtereen dezelfde school altijd wint, bijvoorbeeld omdat leerlingen daar het hele jaar wekelijks schaaklessen krijgen (van soms zelfs een professionele schaaktrainer). Maar ook dat er scholen zijn waar enkele leerlingen wel mee zouden willen doen, maar ze net geen team kunnen vormen en daardoor niet mee kunnen doen. Het meest extreme voorbeeld was een schoolschaaktoernooi waar ruim de helft van de deelnemers van één school afkomstig waren en waar het mathematisch zelfs zo goed als onmogelijk was dat ze geen kampioen zouden worden. Het jaar daarop deden dan ook ineens veel minder scholen mee.

Ook dit jaar waren er weer de nodige discussies op een schoolschaaktrainers platform over het schoolschaaktoernooi. Deze blog schrijf ik dan ook naar aanleiding van die discussie. Het is een weergave van mijn mening en ideeën over hoe een lokaal schoolschaaktoernooi te organiseren.

De deelnemende scholen/leerlingen

• Scholen met teams die voor het kampioenschap willen spelen.
• Scholen met leerlingen die alleen voor de belevenis mee willen doen, of net kunnen schaken of te weinig leerlingen hebben om een team te vormen.

De organiserende schaakvereniging

De organiserende schaakvereniging wil een gezellig, spannend schaaktoernooi organiseren waaruit in ieder geval ook één of meerdere scholen komen die door mogen naar de volgende ronde, het provinciaal kampioenschap. Maar daarnaast hoopt ze ook eventueel belangstelling bij jeugdige schakers en schaaksters te creëren om bij hun vereniging te komen schaken.

Toernooivorm

Bij aanmelding kunnen scholen een maximaal aantal teams, bijvoorbeeld 2 per school, aanmelden voor het team-kampioenschap. De teams bestaan uit viertallen, maar je zou ervoor kunnen kiezen om teams uit maximaal vijf spelers te kunnen laten bestaan zodat er gewisseld kan worden.

Als een school meer leerlingen heeft die mee willen doen, of juist minder dan een team dan kunnen deze leerlingen meedoen met een individueel toernooi dat gelijktijdig wordt gespeeld.

Je zou er zelfs voor kunnen kiezen om leerlingen zich ook op individuele basis aan te laten melden als hun school niets met schaken doet maar zij wel graag schaken. Deze leerlingen kunnen dan meedoen met het individueel kampioenschap.

Voordelen

1. Flexibiliteit:

   • Scholen met sterke schaakteams kunnen strijden om het teamkampioenschap.
   • Individuele deelnemers blijven betrokken en kunnen meedoen aan de individuele competitie.

2. Eerlijke teamranglijst:

   • Door scholen te beperken tot maximaal 2 teams verminder je het risico op matchfixing of te veel interne wedstrijden.

3. Inclusiviteit:

   • Scholen met minder dan 4 spelers kunnen toch meedoen via de individuele competitie.
   • Geen deelnemer wordt uitgesloten.

4. Efficiëntie:

   • Het splitsen in twee competities maakt paringen en organisatie overzichtelijker.

Afhankelijk van het aantal deelnemers kan er gekozen worden voor een Zwitsers-toernooi of een round-robin toernooi. In veel gevallen zal een Zwitsers-toernooi de voorkeur verdienen.

Resultaat

Er zullen zo vermoedelijk meer kinderen tevreden naar huis gaan omdat ze meer met gelijkgestemden en tegen gelijke speelsterkte hebben gespeeld.

Bovendien maken op deze manier ook meer kinderen kans op een succesbeleving en een prijs. Je kunt immers prijzen uitreiken aan de drie beste scholen bij het team-kampioenschap, maar ook aan de drie beste in het individuele toernooi. Daarnaast kun je er nog voor kiezen om bijvoorbeeld prijzen uit te reiken aan de hoogste scores per bord in het team-kampioenschap en aan de hoogste score voor onderbouw en bovenbouw (of per groep/leeftijd) in het individueel kampioenschap.

Iedere school en iedere leerling kan zo meedoen ... en meedoen op een manier die bij hun past.