Wil je thuis leren schaken of regelmatig oefenen? Dan heb je een goede schaakset nodig. Maar welke kies je? Het aanbod is enorm: schaakstukken en schaakborden in allerlei afmetingen, kleuren en materialen, en schaakstukken in de meest bijzondere vormen. In deze gids helpen we je op weg.

Sierlijk of standaard?

De eerste keuze is: wil je een decoratieve schaakset of een functionele? Bijzondere, kunstzinnige schaaksets zijn prachtig om te zien, maar minder geschikt om echt op te spelen of op te leren schaken. De stukken zijn vaak moeilijker van elkaar te onderscheiden en de verhouding tussen bord en stukken klopt soms niet.

Voor wie serieus wil spelen of leren schaken is de keuze eigenlijk heel eenvoudig: Staunton schaakstukken. Kijk maar eens bij een schaakclub of toernooi: overal zie je exact dezelfde stukken. Maar hoe zijn die stukken eigenlijk ontstaan?

Het verhaal achter de Staunton-schaakstukken

Je zou denken dat Howard Staunton de bedenker was van de schaakstukken die zijn naam dragen. Dat is echter een hardnekkige misvatting. Staunton was wel de bekendste schaker van zijn tijd — tussen 1843 en 1851 gold hij als de beste speler ter wereld — maar hij was geen ontwerper. Hij was vooral een schrijver en promotor van het schaakspel.

Het verhaal begint in Engeland in 1849. Staunton ergerde zich al langere tijd aan de chaos op schaaktoernooien: iedere speler bracht zijn eigen schaakset mee, met stukken die zo van elkaar verschilden dat je soms nauwelijks kon zien welk stuk welk was. Er was dringend behoefte aan een standaard.

De twee mannen die die standaard uiteindelijk ontwierpen waren Nathaniel Cooke en John Jaques. Cooke was redacteur bij The Illustrated London News, de krant waar Staunton een populaire schaakrubriek had. Jaques was de zwager van Cooke en eigenaar van een spellenmaker in Londen. Tot op de dag van vandaag is het niet helemaal duidelijk wie van de twee het eigenlijke ontwerp bedacht — waarschijnlijk werkten ze er samen aan.

Wat wel zeker is: Staunton vond de nieuwe stukken prachtig. Cooke vroeg hem om ze aan te bevelen in zijn rubriek, en op 29 september 1849 kwamen de stukken op de markt. Dankzij Stauntons aanbeveling werden ze vrijwel meteen een succes. De eerste 500 sets droegen zelfs zijn handtekening. Zo kreeg de set zijn naam — niet omdat hij ze bedacht, maar omdat hij ze beroemd maakte.

Vandaag de dag adviseert de wereldschaakbond FIDE de Staunton schaakstukken voor alle officiële wedstrijden. Elke schaakspeler ter wereld herkent ze onmiddellijk.

Hout of plastic?

Staunton schaakstukken zijn verkrijgbaar in hout en plastic.

Plastic schaakstukken zijn aanzienlijk goedkoper en prima geschikt voor thuisgebruik. Een degelijke plastic set is al voor een paar euro te koop.

Houten schaakstukken voelen mooier aan en zijn duurzamer. De prijzen lopen sterk uiteen, afhankelijk van de houtsoort en de afwerking. Vooral het paardje verraadt de kwaliteit van een set: hoe gedetailleerder en mooier het paard, hoe hoger de prijs.

Welke maat heb je nodig?

De maat van Staunton schaakstukken wordt bepaald door de hoogte van de koning. Dit zijn de gangbare maten:

Maat Hoogte koning Geschikt voor
Maat 1 ca. 6,0 – 6,5 cm Reissets, kleine borden
Maat 2 ca. 7,0 – 7,5 cm Kleine borden
Maat 3 ca. 7,5 – 8,0 cm Middelgrote borden
Maat 4 ca. 8,0 – 8,5 cm Middelgrote borden
Maat 5 ca. 8,5 – 9,0 cm Grote borden, thuisgebruik
Maat 6 ca. 9,3 – 9,8 cm Toernooistandaard

Voor thuisgebruik is maat 5 of maat 6 het prettigst.

Welk bord past erbij?

Bord en stukken moeten goed bij elkaar passen. Een te groot bord voor kleine stukken speelt onprettig, maar een te klein bord is net zo vervelend. Voor maat 6 stukken wordt een veldmaat van 55×55 mm tot 60×60 mm aangeraden.

💡 De pionnen-test

Weet je niet zeker of een bord bij je stukken past? Zet vier pionnen op één veld. Passen ze er netjes in? Dan heb je de juiste combinatie gevonden. Zo simpel is het.

Praktische tips

  • Budget: Een goede plastic starterset (bord + stukken) kost tussen de €15 en €25. Een houten toernooiset kost al snel €50 of meer.
  • Gewicht: Toernooistukken (maat 5 of 6) zijn vaak verzwaard met lood. Dat geeft een prettig, stabiel gevoel bij het zetten.
  • Schaakklok: Speel je met tijdscontrole, dan heb je ook een schaakklok nodig. Om te leren schaken heb je die absoluut niet nodig.
  • Kopen: Schaaksets zijn te koop bij gespecialiseerde schaakwinkels (online of fysiek), maar ook bij speelgoedwinkels en grote webshops.

Conclusie

Voor wie thuis wil leren schaken of oefenen is de keuze eigenlijk heel eenvoudig: een plastic Staunton set in maat 5 of 6 met een passend bord. Betaalbaar, duurzaam en precies wat je nodig hebt. En nu je weet dat Staunton ze niet zelf bedacht, heb je meteen ook een leuk weetje om te delen aan het schaakbord!

♟ ♟ ♟